Licht Op De Zaak

Pad der grove groene leugens

LODZ — Tue, 02 Feb 2010 13:58:14 +0000

De weg is door de verdwaalde politiek en achterbakse milieubeweging vrijgemaakt. Nu staat niets het bedrijfsleven in de weg, om ook het pad der grove groene leugens te bewandelen. Dit is een gevaarlijk pad, waarbij zelfs kleinduimpje niet genoeg kruimels heeft om ooit nog terug te keren.

Het is aan de oplettende consument om de leugens te ontmaskeren. Allerlei onzinnige producten worden verkocht met een groen label. De consument denkt dat hij of zij goed doet, maar wordt in feite op een ronduit onbeschofte wijze behandeld als een klein kind. Zo verkoopt de Gamma zogenaamde Eco lampen. Een bestaande halogeentechniek wordt nu verkocht als een revolutionaire vinding die de wereld van de ondergang bespaart. Daarbij begrijpt de Gamma blijkbaar totaal niet waar het om gaat bij een lamp.

De Gamma verkoopt twee Eco halogeenlampen met hetzelfde predikaat. Lichtopbrengst 75W, Stroomverbruik: 53W. De lampen hebben een verschillende bouwvorm (zgn. tweekneepsfitting en E14 fitting), maar dezelfde “lichtopbrengst”. Wat betekent “lichtopbrengst”? Het is onduidelijk. De enige manier om de hoeveelheid licht die een lamp geeft aan te duiden, is met de lichtstroom in lumen. Voorbeeld: Een gloeilamp van 60W geeft 710 lumen en een ledlamp van 6W geeft 310 lumen. Het wattage zegt niets. De mensen van de Gamma weten dit helaas niet.

Klik hier voor een uitvergroting.

De twee Eco lampen vermelden beide een nietszeggende “Lichtopbrengst 75W”. Wanneer je verder zoekt op de verpakking, vind je toch de lichtstroom. De ene lamp heeft een 2 maal zo hoge lichtstroom als de ander, ondanks dezelfde “lichtopbrengst”!

Voor de consument die niet in de maling genomen wil worden, de volgende aanschaftips:

Kijk naar de lichtstroom in lumen (bijvoorbeeld “2000lm” of “840 lumen”).
Plaats dit in context. Voorbeeld: een 60W gloeilamp van 50 eurocent geeft 710 lumen en een Pharox ledlamp van 24 euro geeft 310 lumen. Dus bij een gloeilamp kost één lumen 0,0007 euro en bij een ledlamp 114 maal zo duur (0,08 euro).
Stel jezelf 2 vragen:
Hoeveel waar krijg ik voor mijn geld? M.a.w.: hoeveel lumen krijg ik voor mijn geld? en;
Hoe efficiënt is de lamp? M.a.w.: hoeveel lumen krijg ik per watt opgenomen vermogen? Let op: Spaar- en ledlampen verbruiken meestal 2x het vermogen dat ze vermelden op de verpakking! Dus een 5W spaarlamp verbruikt soms wel 10W!

Manifest Gezond Kunstlicht

LODZ — Mon, 07 Dec 2009 11:01:33 +0000

Download: http://www.vibavereniging.nl/ of direct PDF bestand

De conclusies die aansporen tot lezen:

1. Spaarlampen (=fluorescentielampen) hebben een ander lichtspectrum
dan gloeilampen.
2. Spaarlampen leveren in de praktijk vaak niet de kwaliteit die op
de verpakking staat.
3. Spaarlampen zijn hoogfrequent bronnen en zouden mogelijk
gezondheidseffecten kunnen veroorzaken.
4. De meeste spaarlampen zijn niet geschikt voor de huidige armaturen
met dimmers.
5. De lifecycle en het energieverbruik van spaarlampen is minder
gunstig dan wordt verteld. De spaarlamp dient na gebruik als
chemisch afval verwerkt te worden.
6. Het gebruik van spaarlampen levert een schijnbare energiebesparing
op in de woning.
7. Spaarlampen, ledlampen en dimmers veroorzaken netvervuiling.

Spijt

Koen — Wed, 26 Aug 2009 08:57:51 +0000

Normaliter verschijnt hier alleen proza uit eigen werk, maar het volgend bericht vinden wij zo veelzeggend dat een uitzondering nodig is.

CDA en D66 hebben spijt van gloeilampverbod
Over enkele dagen mogen veel gloeilampen niet meer worden geproduceerd of geïmporteerd. Over drie jaar is het met alle gloeilampen gedaan. De Tweede Kamer heeft twee jaar geleden aangedrongen op het Europese verbod. Ook CDA en D66. Nu is er spijt.
Lees verder op Elsevier.nl

Echt spijt?
Interessant artikel. Overigens, uit een gezonde opvoeding blijkt dat men bij “spijt” welgemeende excuses aanbiedt, de emotionele of materiële schade ongedaan maakt en belooft het nooit meer te doen.

Hopelijk is de Nederlandse polderpolitiek goed opgevoed.

Mad world

Koen — Wed, 15 Apr 2009 19:12:48 +0000

Hoe meer we onszelf verdiepen in het aanstaande gloeilampverbod, hoe meer de waanzin van de (milieu)politiek ons duidelijk wordt. De hedendaagse politiek wordt geregeerd door eigenbelang. Er zijn in de maatschappij contrasten aan het ontstaan die ongeloofwaardige proporties aannemen. Enerzijds wordt de gloeilamp verboden, omdat dit een energieverslindend luxe-artikel zou zijn. Anderzijds komt een verbod op terrasverwarmers niet van de grond. Met lede ogen ziet de objectieve beschouwer het aan. Mij schieten de prachtige, doch melancholische klanken van het nummer “Mad World” van Gary Jules te binnen. In wat voor een wereld leven we?

Deze vraag is niet geheel onterecht. Wat op het eerste gezicht een goed initiatief blijkt te zijn voor onze wereld, kan een beerput aan economische en egocentrische belangen herbergen. Graag neem ik u bij de hand.

Een van de nog immer onopgeloste problemen van spaarlampen is de afvoer ervan. De spaarlamp is namelijk chemisch afval. Enkele maanden geleden las ik met verbijstering op de website van LightRec, de instantie die deze afvoer regelt, de volgende tekst:

Hoe komen die koppen over spaarlampen toch in de krant? Wie verzint dat? LightRec wordt geconfronteerd met een op zijn minst onvolledige berichtgeving over spaarlampen. … Marianne Aalbers van Creative Venue heeft ook een uitgebreide Q&A voorbereid zodat er een eensluidende boodschap kan worden gegeven door iedereen die met LightRec te maken heeft.

In deze Q&A van de ELC (European Lamp Companies Federation) kan men lezen dat de grote fabrikanten van de spaarlampen de handen ineensluiten om de politieke lobby om gloeilamp te verbieden te steunen. Zo wordt bij punt 21 onder andere ontkent dat de levensduur van een spaarlamp niet negatief beïnvloed wordt door regelmatig schakelen. Bij een standaard geteste levensduur van 8000 uur kan men wel 3000 maal schakelen. Is dat wel zo veel? Rekent u even mee: De standaard procedure voor het beproeven van de levensduur is de 3-uurs schakelcyclus (2u45m aan/ 0u15m uit). Dit is vier maal schakelen per dag. Laten we uitgaan van een toilet, typisch een plek waar een gloeilamp goed dienst doet. Drie maal per dag het toilet bezoeken lijkt allerminst overdreven. Gemiddeld zou dit bij drie personen per huishouden al resulteren in 9 schakelingen per dag. Vermenigvuldigen we dit met 320, dan komen we uit op 2880 maal schakelen per jaar! Rekening houdend met 45 dagen vakantie buiten de deur, waar u dan uw behoefte doet onder het maanlicht in de vrije natuur. Alstublieft, uw spaarlamp gaat “ruim” één jaar mee. Wanneer heeft u voor het laatst op de toilet een lamp vervangen?

Verder valt op de website van LightRec het zo mogelijk nog verbijsterende bericht te lezen:

Het heeft even geduurd, maar de spaarlamp is nu echt omarmd door de Nederlandse consument. Naar schatting worden er zo’n 20 miljoen per jaar verkocht en dat getal loopt met de afschaffing van de importheffing op Chinese spaarlampen naar verwachting snel op. Goed voor het milieu en goed voor de portemonnee.

Indien dit bericht klopt staat LightRec voor de uitdaging om zo’n 100.000 gram aan kwik af te voeren. Alleen in Nederland al. Er zit namelijk ongeveer 5 milligram kwikdamp in een spaarlamp. Tenminste de kwalitatief goede spaarlampen. Niet de Chinese rotzooi, die met grote containerschepen duizenden kilometers wordt vervoerd om hier een “energie-efficiënt” alternatief te bieden. Het zou geweldig zijn om een bericht op hun website te vinden waarin staat hoe ze dat aanpakken.

Hoe komt het nu dat een instantie die belast is met een dusdanig belangrijke en complexe taak alle kritiek zo eenvoudig wegwuift? Een beetje rondsurfen brengt het voor de hand liggende antwoord: “De Jager nieuwe voorzitter voor Stichting LightRec - Martin de Jager is de nieuwe voorzitter van LightRec, de stichting die in Nederland verantwoordelijk is voor de inzameling en recycling van spaarlampen. … De Jager is gepokt en gemazeld in de lichtwereld, mede door zijn internationale carrière bij Philips Lighting.” It’s a mad, mad world.

Bezinning in de energiehype

Koen — Fri, 12 Dec 2008 12:06:22 +0000

De zin en onzin rond lampen en milieu

Artikel in Plafond & Wand nummer 5-2008 (download hier het origineel)

Bekendheden en politici verspreiden de boodschap van energiebesparing en het tegengaan van CO2-uitstoot. Aangezwengeld door de energiehype worden allerlei nieuwe lampen, armaturen en toebehoren in hoog tempo de markt ingestuurd. Producten waarvan de kwaliteit ter discussie kan worden gesteld. Onderbouwd door cijfers over besparingen en CO2 lijken ze een ideale keuze om het milieu en de portemonnee te sparen. Maar voor veel van deze ‘oplossingen’ is een stevige nuancering van de ‘voordelen’ gewenst.

De gloeilampenkwestie zal weinigen zijn ontgaan. Deze eenvoudige ‘warmtestraler’ staat model voor wat er aan de hand is. Volgens tal van bedrijven, instanties en organisaties moet de gloeilamp verdwijnen. Er is immers een goede vervanger: de spaarlamp. Helaas vergeten deze critici de zaak goed te bestuderen. Essentiële voor- en nadelen zijn niet tegen elkaar afgewogen. Toch dendert de trein verder: in een aantal landen treedt het verbod op de gloeilamp al in werking in 2009.

Photo: PakyuZ/Flickr

Openbaring
Door deze roekeloze aanpak is de professionele lichtwereld door elkaar geschud en zijn tal van professionals bezig om de kwestie nog eens goed te bekijken. Wat blijkt? De spaarlamp is zo goed niet en blijkt zelfs op vele punten slechter voor het milieu dan de gloeilamp. Deze informatie komt geregeld aan het licht en zal een openbaring vormen voor het grote publiek. Een publicatie hierover op de website lichtopdezaak.com resulteerde in vele reacties en een vermelding in de dagbladen. De website savethebulb.org heeft internationaal nog een veel grotere impact. Het blijkt dat zelfs in opdracht van Greenpeace al in 1992 een dossier is aangelegd over de werkelijk ecologische impact van de spaarlamp onder de weinig lovende titel: ‘Energy ‘Saving’ Lamps = Energy Wasting Lamps’. Jazeker, hetzelfde Greenpeace die met de 1-miljoen-spaarlampen-actie consumenten opdringt te pas en onpas elke gloeilamp te vervangen door een spaarlamp. Bovendien is in de oktobereditie van het Duitse tijdschrift Öko-Test een vernietigend artikel verschenen over de ‘energiesparlampen’. In dit stuk, met de onheilspellende titel ‘Keine Leuchten’, luiden twee van de vier conclusies: “Spaarlampen zijn geen echte vooruitgang en mogelijk alternatief voor de gloeilamp.” Öko-Test schrijft verder: “Bij toepassing van spaarlampen dient men een afstand te handhaven van anderhalve meter tot het lichaam om elektrosmog (de invloed van elektromagnetische straling en elektrische wisselvelden op het menselijk lichaam) te voorkomen, de slechte lichtkwaliteit laat zich evenwel niet verbeteren.” Bovendien blijkt dat veel verkoopargumenten die op de verpakking staan niet worden nagekomen. Het gaat dan om triviale zaken als het vervangingswattage. Een 60W-gloeilamp zou vervangen kunnen worden door een 11W spaarlamp. Dit blijkt niet het geval, omdat de lumenstroom lager ligt. De werkelijke energiebesparing ten opzichte van de gloeilamp ligt tussen de 50 en 70 procent en niet op de vermelde 80 procent. Ook de levensduur valt flink tegen. Veel energie-efficiënte producten worden verkocht met te rooskleurige verhalen. Tegenvallende resultaten maken dat deze producten bij voorbaat al de sympathie van de eindgebruiker verliezen. Terwijl in veel gevallen de betreffende techniek nog veel verder kan worden doorontwikkeld. Met andere woorden, de markt gooit op voorhand zijn eigen ruiten in. Wellicht staat de led hetzelfde te wachten. Nog zo’n geweldige lichtbron, die door inferieure producten en wanstaltige toepassingen misschien over enkele jaren door niemand gebruikt durft te worden.

Retrofit: nieuw op oud
Als gevolg van de bewustwording van het energievraagstuk wordt de markt overspoeld met zogenaamde energiebesparende producten. Tussen dit aanbod bevinden zich ook de retrofitproducten, zoals nieuw ontwikkelde lampen die in oude fittingen passen. Deze producten kunnen in bestaande installaties direct worden toegepast. Na een korte terugverdientijd zouden deze lampen geld besparen, terwijl ook het milieu zou worden ontzien. In deze enorme vloedgolf van retrofitproducten is het van belang dat de branche oog houdt voor fundamentele details. Een voorbeeld: er zijn ledbuizen die worden aangeboden als mogelijke vervanging voor fluorescentiebuislampen (TL). De ledbuizen zouden soms wel tot 90 procent kunnen besparen ten opzichte van fluorescentiebuislampen. Vaak blijkt dat deze ledbuizen een abominabele warmtehuishouding hebben, waardoor de levensduur van de led erg beperkt wordt. Zo sterk, dat de fluorescentiebuislamp langer meegaat dan de ledbuis. Of de ledbuis veroorzaakt een hoge blindstroom, waardoor de elektrotechnische installatie onder druk wordt gezet en de verdeelkasten niet toereikend zijn. Na een spectrale lichtmeting van een dergelijke ledbuis bleek de kleurweergave-index ver onder het niveau te liggen van de norm voor werkplekverlichting NEN-EN 12464-1. De ledbuis in kwestie kan dus niet worden toegepast in kantoren, één van de voor de hand liggende toepassingsgebieden. Niet alle ledoplossingen zullen deze problemen tonen, maar het is goed om de leverancier om waarheidsgetrouwe technische gegevens te vragen. Als een ondernemer een bestaande verlichtingsinstallatie wilt vervangen, dan dient het resultaat lichttechnisch toch gelijkwaardig of beter te zijn? En toch niet alleen energiezuiniger?

T8/T5-adapter
Een tweede voorbeeld: in tegenstelling tot de ledbuis zijn er de zogenaamde adapters op de markt. Hiermee kunnen de bestaande dikke buislampen (ook wel T26 of T8 genoemd, rond 26 mm) met een conventionele voorschakelapparaat vervangen worden door dunne buislampen (ook wel T16 of T5 genoemd, rond 16 mm). De verschillen in lamplengte, lampdiameter, voeding et cetera worden opgevangen door de adapter die over de nieuwe buislamp wordt geschoven. Doordat bijvoorbeeld de 58W-buislamp vervangen wordt door een 35W-buislamp, kan direct energie bespaard worden. Dat klinkt aantrekkelijk. Men vergeet daarbij vaak te vermelden dat de hoeveelheid licht die de lamp geeft met 30 tot 40 procent afneemt. Dat kan al snel het verschil maken tussen voldoende en onvoldoende licht op een bureau. Aangezien ook bekende energieleveranciers dergelijke ‘oplossingen’ in de markt zetten, wordt het steeds belangrijker deze goed op waarde te schatten. Energie besparen is een nobel doel, maar dan wel op een correcte manier.

Moeder aarde & Co2
Een populaire vorm om de energiebesparing aan te duiden is om het verbruik in kWh om te rekenen naar CO2-uitstoot. Dit leidt vaak tot een scheef beeld, omdat CO2-uitstoot eigenlijk geen norm is bij het opwekken van elektriciteit. Verschillende leveranciers hebben verschillende uitstoot per kWh. Een ‘groene’ leverancier die zijn elektriciteit enkel uit bijvoorbeeld windenergie haalt, zal geen CO2-uitstoot teweegbrengen. Ook per land kan dit enorm verschillen. Zo veroorzaakt Frankrijk een gemiddelde uitstoot van slechts 80 gram CO2 per kWh. Een bijzonder laag getal dat wordt bewerkstellig door de 59 kerncentrales die het land rijk is (bijna tweemaal zoveel als Rusland en driemaal zoveel als het Verenigd Koninkrijk). Nederland veroorzaakt een veel grotere uitstoot: circa 560 gram CO2 per kWh. Dit is te wijten is aan het verstoken van gas om elektriciteit op te wekken. Maar wat te denken van China met een uitstoot van circa 1000 gram CO2 per kWh.

Photo: Anna/Flickr

Naast de verwarring die wordt gezaaid door de gebruikte terminologie vergeet men vaak dat de productie van lichtbronnen ook energie kost. In feite dient alles door de ogen van moeder aarde bekeken te worden. De complete cyclus - vanaf productcreatie tot afvoer - is relevant. Er worden immers heel veel energiebesparende lichtbronnen gemaakt in China. Hoeveel CO2 zullen deze fabrieken meer uitstoten om een spaarlamp te maken vergeleken met uitstoot van de Europese fabrieken? En als de spaarlampen geproduceerd zijn, moeten ze nog op transport naar het Westen. De energiebesparing is ver te zoeken.

Het is een feit dat verlichting tegenwoordig energie moet besparen. De fysieke behoefte aan licht van de mens wordt slechts tot het minimum gehonoreerd en van comfort mag al helemaal geen sprake zijn. Waarom is het normaal dat auto’s beschikken over allerlei vormen van comfort, zoals climate control (in feite een airconditioning die altijd aanstaat), boordcomputers, steeds krachtigere motoren etcetera, en moet de verlichting bij u op kantoor energie besparen?

Weloverwogen
Hoe kan de mens zich staande houden in deze energiehype? Door de toepassing van de lichtbron centraal te stellen en niet de lichtbron of -techniek zelf. Dan kunnen veel beslissingen weloverwogen genomen worden. Het assortiment lichtbronnen is in de afgelopen 25 jaar flink gegroeid. Tevens zijn vele bestaande lichtbronnen verbeterd, waarbij de techniek is verfijnd en levensduur is toegenomen. Denk hierbij aan de halogeenlampen, waarbij de IRC-techniek zorgt voor een hogere efficiëntie en levensduur. Of de T16-fluorescentiebuislamp, die een voor Europese maatstaven logische lengtemaat en kleinere diameter combineert met een zeer hoog rendement. Bovendien kan binnen één lengte de keuze worden gemaakt voor een laag vermogen (HE, high efficiency) of een hoog vermogen (HO, high output). Tevens zijn de metaalhalogenidelampen verbeterd door versies die een nog hogere kleurweergave bieden van 90 en hoger. En dan er natuurlijk nog de led, die in rap tempo verbetering doormaakt.

Vaak wordt een ledproduct aangeprezen als de enige optie om energiebewust te verlichten. De led is een interessante lichtbron die de komende jaren nog flink verbeterd zal worden. Maar van de ledproducten, die nu uit voorraad geleverd kunnen worden, valt bijvoorbeeld de lumen-per-watt-verhouding tegen. Deze verhouding geeft aan hoeveel licht (lumen) er per opgenomen vermogen (Watt) gegeven wordt. Zo was in het blad [inst]Allicht te lezen dat het NMi (Nederlands Meetinstituut) nog geen led is tegenkomen, die meer licht oplevert dan welke andere lichtbron ook. Op dit moment schommelen de standaard leverbare leddownlights rond het rendement van de traditionele downlights met compactlampen. Tegenwoordig worden veel verlichtingsoplossingen vaak blind gekozen op basis van één kenmerk: energie-efficiëntie. Met andere woorden, welke oplossing brengt het aantal kWh zover mogelijk naar beneden? Bovendien duiken aan de gesprekstafel vaak hardnekkige en onterechte begrippen op als terugverdientijd, zeker in het geval van renovaties. Een ondernemer kan voor een gedegen lichtadvies terecht bij een onafhankelijke verlichtingsontwerper. Mocht dit niet kunnen of wenselijk zijn, dan dient een ondernemer elke lichtbron te kiezen op basis van de toepassing. Enkele vragen die gesteld kunnen worden zijn: brandt het armatuur langdurig? Wordt deze vaak in- en uitgeschakeld? Dienen alle kleurnuances goed beoordeeld te worden? Is het wenselijk om het licht te dimmen? Enzovoort. Door werkelijk even stil te staan bij de toepassing van de verlichting, kan een verstandiger keuze worden gemaakt uit de voor handen zijnde lichtbronnen en -technieken.

Mogelijke prestaties
Daarnaast is het van belang om naast de mogelijke prestaties van een lichtbron ook de beschikbaarheid van kant-en-klare producten met deze lichtbron te peilen. Zeker in deze tijd waarin nieuwe ontwikkelingen zoals ledarmaturen, onder commerciële druk zeer snel (of te snel) in de markt worden gezet. Regelmatig haalt de efficiëntie van de led het nieuws. Zo wordt er gesproken over leds die meer dan 100 lumen per watt geven. Leest men verder dan blijkt dat deze leds nog niet leverbaar zijn, laat staan dat er een armatuur voor is ontwikkeld.

Bijgaand figuur geeft de efficiëntie per lichtbron weer ten opzichte van de beschikbaarheid in de markt. Het figuur laat tevens zien in welke extreme mate de fabrikanten zich concentreren op de led. Blijkbaar loont de verdere ontwikkeling van andere lichtbronnen als de fluorescentie- en halogeenlampen totaal niet meer de moeite, terwijl deze wel voor verbetering vatbaar zijn. Enkele jaren geleden was er sprake van een nieuwe T16-buislamp met een nog hogere lumenstroom. Voordat potentiele gebruikers de lamp hebben kunnen zien branden, is deze aan de kant geschoven. En ook met de nieuwe generatie metaalhalogenidelampen wil het maar niet vlotten. De kleurweergave is weliswaar verbeterd, maar echt dimbaar zoals werd voorspeld, is de lamp niet.

De gloeilamp kan nog een verbeterslag maken. Nog minder gebruik van staal in de fitting, een hogere efficiëntie door een andere gassamenstelling in de glazen ballon en een langere levensduur door een infraroodcoating zijn een onderzoek waard.

Rationele benadering
In deze tijd van snelle en gebrekkige informatieverstrekking is het van belang om de keuze voor (energiebesparende) verlichting weloverwogen te maken. De branche moet zich niet laten leiden door de lawine aan veelbelovende energiebesparende producten, maar zich liever focussen op de werkelijke bewezen prestaties van de lichtbron in zijn toepassing. Alleen dan komt het tot een lichtplan dat zowel de eindgebruiker als het milieu tevreden stelt. Hopelijk remt een gezamenlijke nuchtere en rationele benadering de op hol geslagen markt af, zodat de verlichting weer werkelijke waarde toevoegt aan het project.

Pas op voor de lampenbrigade

Koen — Mon, 28 May 2007 13:07:45 +0000

Licht Op De Zaak haalt de landelijke pers!

Licht leeft. De discussie over het wel of niet afschaffen van de gloeilamp houdt Nederland bezig. Nu PvdA-milieuminister Jacqueline Cramer met het belachelijke idee komt om de gloeilamp geheel te verbieden is de maat vol. Des te meer reden om met goede argumentatie een en ander uiteen te zetten. De Telegraaf geeft die kans, getuige het artikel “Pas op voor de lampenbrigade”, welke mede door Licht Op De Zaak tot stand is gekomen. Klik op het artikel om het te lezen.

De gloeilamp heeft een doel!

Koen — Mon, 12 Feb 2007 21:04:37 +0000

Recentelijk wordt de spaarlamp enorm gepromoot vanwege zijn vermeende energie-efficiëntie. Sterker nog, partijen als de producent Philips en milieuorganisatie Greenpeace zetten er behoorlijk druk achter. Waar Greenpeace nog enthousiast alle gloeilampen wil vervangen door spaarlampen, probeert Philips de EU zover te krijgen de gloeilamp te verbieden! Deze plotselinge acties winnen in rap tempo veel sympathisanten, maar de gebruiker dient wel de adders onder het gras te kennen.

Gloeilamp
Het grootste nadeel van de gloeilamp is dat 5% tot 10% van de verbruikte elektrische energie wordt omgezet in licht. De rest van de energie gaat op in warmte. Dat is niet echt efficiënt. Maar laten wij ook eens kijken naar de voordelen. Door zijn verbluffende eenvoud is de gloeilamp al tientallen jaren (zoniet honderd!) de huis-, tuin- en keukenlamp bij uitstek. Terwijl de techniek werd verfijnd, is de kostprijs tot een minimum gedaald. De gloeilamp is al decennia terecht verdwenen op de plaatsen waar licht in grote hoeveelheden nodig is gedurende lange tijd, zoals kantoren en scholen. Echter, de gloeilamp mag nog niet overal afgeschreven worden.

Grondstoffen en het milieu
Kort door de bocht bestaat een gloeilamp uit: een glazen bol, een filament van wolfraam, een stalen fitting en een vulling van argon (of een ander edelgas). De benodigde grondstoffen zijn minimaal. Het glas heeft een zeer dunne wanddikte. Het filament is amper zichtbaar en de stalen fitting bevat enkele grammen verzinkt plaatstaal. Het mooie van deze grondstoffen is ze vrijwel allemaal in de natuur voorkomen. Neem nu de glasvulling argon. Deze zorgt ervoor dat het filament niet direct verbrandt. Argon komt van nature al voor in de atmosfeer. Het is ecologisch niet schadelijk en tast de ozonlaag niet aan. Sterker nog, wanneer het vrijkomt, wordt het vanzelf afgebroken door de natuur.

Daarentegen zitten er in een spaarlamp meer kunstmatige grondstoffen. Een spaarlamp bevat sowieso meer glas, maar er zitten bijvoorbeeld ook kunststof spuitgietonderdelen aan. En om het principe te laten werken is een gasvulling met kwikdamp nodig in combinatie met synthetische fluorescentiepoeders. Een printplaat met elektronicacomponenten start de spaarlamp op en zorgt dat deze goed blijft branden. Het spreekt voor zich dat al deze stoffen minder goed af te breken en te recyclen zijn. Sterker nog, de spaarlamp moet je weggooien bij het klein chemische afval. Hoeveel mensen zullen dat doen?

Even tandenpoetsen
De gloeilamp is uitstekend toepasbaar op plaatsen waar het licht vaak geschakeld wordt en weinig brandt. In een gemiddeld huishouden zijn de plaatsen legio: halletjes, toiletten, badkamers, tuinschuurtjes, etc. Op deze plaatsen brandt de lamp maar enkele minuten en kan de lamp bij normaal gebruik meerdere malen per uur geschakeld worden. Bij een spaarlamp zou dit ten koste gaan van de levensduur. Bovendien moet een spaarlamp opstarten, het duurt enkele tientallen seconden voordat hij pas goed licht geeft. Een gloeilamp daarentegen, geeft licht zodra hij geschakeld wordt. Snel schakelen en weinig branduren zijn geen probleem voor de gloeilamp. Bovendien kun je hem prachtig traploos dimmen tot 1%. Kortom: een minimale investering in aanschaf en grondstoffen, maar een uitmuntende prestatie! Heb je wel eens iemand horen klagen over het herhaaldelijk vervangen van een peertje op het toilet?

Echt rendement
Lichtbronnen worden bij professionele toepassingen beoordeeld op hun lichtstroom (hoeveel licht), het rendement (hoeveel licht per watt), kleurweergave (hoe goed zie je een kleur), de aanschaf- en exploitatiekosten en eventueel de vorm. Deze (vrij beschikbare) gegevens worden in combinatie met een verlichtingsarmatuur gebruikt om tot een goede keuze te komen om een ruimte te verlichten. Immers, wat er om de lamp zit speelt ook een rol.

Het blijkt dat de spaarlamp wat betreft efficiëntie als een soort eenheidsworst te boek gaat. Of de lamp nu “bloot” op de fitting staat, of er een kunststof imitatie-“peer” omheen zit, de hoeveelheid licht die de lamp uitstraalt en het rendement blijft gelijk. Hier zou eigenlijk een nuancering in moeten zitten.

Echte kleuren
Onder lampen worden kleuren niet altijd waarheidsgetrouw weergegeven. Er zijn kleuren in het spectrum die anders lijken onder een spaarlamp dan buiten onder de zon. Een gloeilamp is een warmtestraler, zoals de zon, en heeft dit probleem niet. Alle kleuren worden precies getoond zoals ze zijn. De spaarlamp is dus niet echt een lamp voor naast de spiegel.

It’s all about the money
Het is opmerkelijk dat met name Philips zo’n aggresieve houding aanneemt ten opzichte van de gloeilamp. Na jarenlange trouwe dienst blijkt de eigen gloeilamp ineens een verfoeide lichtbron. Hoe hebben wij deze ooit in onze schemerlamp kunnen draaien? Het behoeft geen bevestiging dat Philips ook de voor- en nadelen van een gloeilamp kent. Recentelijk wegen de nadelen ineens veel zwaarder. Maar ja, het is natuurlijk niet hetzelfde 30% marge te verdienen op een lamp van €1,00 of een lamp van €5,00. Hopelijk laten de overige grote fabrikanten zoals Osram en General Electric zich wel leiden door goede argumenten om hun productassortiment te bepalen.

Doe het milieu een plezier
De gloeilamp heeft wel degelijk een toepassing, net als alle andere lampen. Dus let op waar je een spaarlamp indraait. De slimme consument past gloeilampen toe op geschikte plaatsen en doet het milieu een plezier!

Om de zaken nog ingewikkelder te maken, wordt er inmiddels beweerd dat ook de spaarlamp weggegooid moet worden. De LED-lamp komt er aan. Ondanks weinig toetsbare meetgegevens, wordt er al gesproken over bovennatuurlijke prestaties. Dus tot volgend jaar, bij de 1-miljoen-ledlampen-actie.